Veturë e përdorur nga privati: lista e kontrollit

Cilat dokumente duhet t'i kontrollosh së pari?

Para se të shkosh ta shohësh veturën, bëji shitësit pyetjet kryesore në bisedën e Afër: në emër të kujt është regjistruar vetura, që kur e ka, a ka librezë servisi dhe fatura, a ka pasur aksident? Përgjigjet mbeten në bisedë dhe në takim i krahason me dokumentet. Nëse dokumentet nuk përputhen, ndalu aty. Në këtë udhëzues shkruajmë kryesisht „veturë“, siç thuhet zakonisht në Kosovë; në Shqipëri zakonisht thuhet „makinë“.

• Dokumenti i regjistrimit: Në Kosovë, sipas Ministrisë së Punëve të Brendshme, quhet Certifikata e regjistrimit të automjetit (CRA). Në Shqipëri, sipas DPSHTRR-së, shitësi sjell lejen e qarkullimit dhe, nëse ajo nuk është ende e formatit të ri, edhe certifikatën e pronësisë, si dhe certifikatën e vlefshme të kontrollit teknik dhe dokumentet teknike të mjetit.
• Emri: Emri në dokumentin e regjistrimit duhet të përputhet me letërnjoftimin e shitësit. Nëse dikush shet një veturë që nuk është në emrin e tij, ki shumë kujdes.
• Numri i shasisë: Numri në dokumente duhet të jetë saktësisht ai që është në veturë; më shumë për këtë në pjesën tjetër.
• Servisi dhe riparimet: Libreza e servisit ose servisi digjital, faturat nga servisi dhe raportet e kontrollit teknik. Sa më të plota, aq më mirë.
• Vetura e importuar: Në Kosovë, sipas Ministrisë së Punëve të Brendshme, regjistrimi i parë i një automjeti të importuar kërkon, ndër të tjera, Dokumentin Unik Doganor. Nëse vetura ka ende targa të huaja, kërko dokumentet doganore dhe pyet institucionin përgjegjës nëse mund të regjistrohet.

Pyet edhe për detyrimet e papaguara. Në Shqipëri, sipas DPSHTRR-së, që të shitet, mjeti duhet të jetë aktiv në sistem dhe i lirë nga detyrimet: pa taksa ose kamatvonesa të papaguara në DPSHTRR, pa shënime në INTERPOL dhe në Regjistrin e Barrëve Siguruese (RBS), ku një makinë mund të jetë regjistruar si garanci për një kredi. Në Kosovë, sipas udhëzimit administrativ të Ministrisë së Punëve të Brendshme, pronari nuk mund të ndërrohet pa u paguar gjobat për kundërvajtje në trafik. Sqaroji këto para se të paguash, jo pas.

Ku e gjen numrin e shasisë dhe çfarë të tregon ai?

Numri i shasisë (VIN) është një varg shkronjash dhe shifrash që identifikon një automjet të caktuar. Vendi i saktë varet nga prodhuesi. Zakonisht e gjen këtu:

• Nga ana e shoferit, poshtë xhamit të përparmë, aty ku takohet me panelin, i lexueshëm nga jashtë përmes xhamit.
• Në një ngjitëse ose pllakë te dera e shoferit ose në kornizën e derës.
• Në dokumentin e regjistrimit; edhe raporti i kontrollit nga një mekanik duhet ta përmendë.

Krahaso çdo vend shkronjë për shkronjë. Nëse një numër është gërvishtur, është mbuluar ose nuk përputhet me dokumentet, hiq dorë, edhe nëse shitësi ka gati një shpjegim.

Me numrin e shasisë mund të kërkosh historinë e një veture në internet. Shërbime të tilla tregojnë për disa tregje të dhëna të raportuara, si aksidente ose dëme nga uji, ndërsa për vende të tjera kanë pak ose aspak. Agjencia amerikane FTC thekson se një raport i tillë zakonisht nuk përmend probleme mekanike dhe nuk e zëvendëson një kontroll të pavarur. Ne nuk rekomandojmë asnjë ofrues të caktuar, dhe një raport pa shënime nuk provon se vetura nuk ka pasur kurrë aksident.

A janë të vërteta kilometrat dhe çfarë ka kaluar vetura?

Manipulimi i kilometrazhit ekziston. Një studim i vitit 2018 për Parlamentin Evropian citon një vlerësim të Komisionit Evropian, sipas të cilit 30 deri në 50 % e veturave të përdorura që shiten nga një shtet në tjetrin brenda BE-së kanë kilometrazh të manipuluar. Kosova dhe Shqipëria nuk janë në BE dhe nuk përfshihen në këtë shifër, por te një veturë e importuar ia vlen ta shohësh me kujdes.

Sipas klubit gjerman të automobilave ADAC, një manipulim i bërë me mjeshtëri nuk mund të zbulohet nga servisët dhe nga shumica dërrmuese e ekspertëve. Prandaj duhet të mbështetesh te shenjat:

• A përputhen kilometrat me shënimet në librezën e servisit, në fatura, në raportet e kontrollit teknik dhe në ngjitëset e ndërrimit të vajit? Nëse diku janë më pak se në një shënim të mëparshëm, kjo është shenjë paralajmëruese.
• A përputhet konsumimi me kilometrat? Një timon i lëmuar nga përdorimi, një levë marshesh e shndritshme, ulëse të rëna ose gomat e pedaleve të konsumuara nuk shkojnë me pak kilometra.
• Pyet drejtpërdrejt për aksidente dhe riparime dhe kërko përgjigjen me shkrim, në bisedë ose në kontratë.

Çfarë të shikosh kur e kontrollon veturën?

Takohu gjatë ditës dhe kërkoji shitësit të mos e vozisë veturën të paktën një orë para takimit. Vetëm me motor të ftohtë e kupton nëse ndizet me vështirësi ose punon në mënyrë të çrregullt. Merr kohën tënde dhe kaloje listën vetë:

• ✓Karroceria: hapësira të njëjta mes dyerve, kapakëve dhe parafangove, dhe e njëjta ngjyrë e shkëlqim në çdo pjesë. Hapësirat e pabarabarta, valëzimet ose dallimet në ngjyrë mund të tregojnë një dëm aksidenti të riparuar.
• ✓Ndryshku: flluska në bojë dhe njolla ndryshku, sidomos te pragjet, harqet e rrotave, skajet e poshtme të dyerve dhe, nëse mundesh, poshtë veturës.
• ✓Gomat: vija mjaft të thella, konsum i njëtrajtshëm, pa dëme; konsumi i njëanshëm mund të tregojë problem te pezullimi. Moshën e tregon numri DOT, dhe klubi gjerman ACE këshillon goma mundësisht jo më të vjetra se gjashtë vjet.
• ✓Lëngjet: niveli i vajit dhe i ftohësit në rregull, hapësira e motorit e thatë, pa njolla vaji poshtë veturës. Kapakun e ftohësit hape vetëm kur motori është i ftohtë.
• ✓Ndezja me motor të ftohtë: motori ndizet menjëherë dhe punon qetë.
• ✓Dritat paralajmëruese në panel: kur ndez kontaktin, ndizen për pak çaste dhe pastaj fiken. Nëse njëra mbetet e ndezur ose nuk ndizet asnjëra, pyet pse.
• ✓Pajisjet elektrike: xhamat elektrikë, pasqyrat, të gjitha dritat, sinjalet, radioja dhe çdo çelës funksionojnë.
• ✓Klima dhe ngrohja: klima fillon shpejt të fryjë ajër të ftohtë.
• ✓Brendësia: e thatë, pa njolla myku dhe pa erë lagështie.

Nëse vetura është e shtrenjtë ose ke dyshime, para blerjes kërko një kontroll nga një mekanik ose ekspert i pavarur që e zgjedh vetë. FTC këshillon të kërkosh një raport me shkrim me kostot e riparimeve; me të mund edhe të negociosh çmimin. Nëse shitësi nuk lejon kontroll, kjo është arsye e mirë për të vazhduar kërkimin.

Si të bësh një vozitje provë që të tregon vërtet diçka?

Bëje vozitjen provë para se të nënshkruash ndonjë gjë, dhe bëje bashkë me shitësin. Sqaro më parë si është e siguruar vetura dhe kush paguan për një dëm. Nëse mundesh, vozit nëpër qytet, në rrugë jashtë qytetit, në një rrugë me gropa dhe pak më shpejt, sepse disa defekte duken vetëm me shpejtësi më të madhe.

• Frenat: vetura nuk del nga korsia kur frenon, nuk ka zhurmë fërkimi, dhe frena e dorës e mban në të përpjetë.
• Timoni: në rrugë të drejtë dhe të sheshtë vetura shkon drejt, timoni qëndron drejt dhe nuk lëviz kur frenon.
• Kutia e shpejtësive (kambio): marshet ndërrohen lehtë dhe pa zhurmë.
• Zhurmat: dëgjo me dritare hapur motorin, kambion dhe marmitën. Kërcitjet kur e kthen timonin deri në fund ose zhurmat në rrugë me gropa janë shenja paralajmëruese.
• Dridhjet: nëse timoni dridhet me shpejtësi më të madhe, pyet pse.
• Pas vozitjes: shiko përsëri poshtë motorit nëse pikon vaj.

Si bëhen kontrata, pagesa dhe kalimi i pronësisë?

Në Kosovë, udhëzimi i Ministrisë së Punëve të Brendshme kërkon për ndërrimin e pronarit një kontratë shitblerjeje të vërtetuar nga noteri ose nga gjykata, dhe ndërrimi bëhet në një qendër për regjistrimin e automjeteve. Në Shqipëri, sipas DPSHTRR-së, kontrata mund të hartohet te noteri ose në sportelet e drejtorisë rajonale (DRSHTRR), dhe blerësi duhet ta bëjë ndryshimin e pronësisë atje brenda 30 ditëve. Dokumentet, tarifat dhe afatet mund të ndryshojnë, prandaj konfirmoji më parë te institucioni përgjegjës ose te noteri.

1. Kontrollo edhe një herë letërnjoftimin, dokumentin e regjistrimit dhe numrin e shasisë.
2. Në kontratë shëno emrat e plotë, adresat dhe numrat e dokumenteve të identitetit të të dyja palëve, markën, modelin, numrin e shasisë, kilometrat, çmimin, datën dhe orën, dëmet nga aksidentet dhe defektet e njohura, si dhe aksesorët që shiten bashkë.
3. Kontrata nënshkruhet nga të dyja palët: në Kosovë me vërtetim nga noteri ose gjykata, në Shqipëri te noteri ose në sportelin e DRSHTRR-së.
4. Vetëm tani paguaj dhe merr çelësat, të gjitha dokumentet, librezën e servisit dhe faturat.
5. Regjistroje veturën në emrin tënd te institucioni përgjegjës. Në Kosovë, Ministria e Punëve të Brendshme përmend ndër të tjera një policë sigurimi në emrin tënd dhe, në disa raste, certifikatën e kontrollit teknik.

Mos paguaj kurrë çmimin e plotë ose kapar para se ta kesh parë veturën dhe t'i kesh kontrolluar dokumentet. Një shitës që do para paraprakisht ose që të nxiton është arsye për të ndaluar.

Në Afër e paguan shitësin drejtpërdrejt; nuk ka shërbim pagesash dhe as mbrojtje për blerësit. Më shumë për pagesën e sigurt dhe për mashtrimet e njohura gjen te udhëzuesi ynë si të blesh pa mashtrime. Nëse një njoftim ose një person të duket i dyshimtë, raportoje; ekipi ynë i shqyrton raportimet. Shiko veturat në Afër.